Poemas en euskera

Blog

Los poemas son unas de las representaciones artísticas más antiguas. Y, por suerte, las obras poéticas escritas en euskera son muy numerosas y variadas.

poemas en euskera

Primero de todo: poema en euskera se dice olerki. Y poesía olerkigintza.

Dicho eso, hemos dividido este artículo en dos apartados:

  • Primero, un poco de información relevante sobre la poesía en euskera.
  • Después, poemas en euskera clasificados en categorías.

¡Vamos a ello 🤠!

La poesía en euskera

poemas en euskera

El euskera cuenta con una próspera producción poética de la mano de autores clásicos como, entre otros, Lizardi, Lauaxeta o Gabriel Aresti.

De la misma manera, también hay muchos autores contemporáneos destacables como Bernardo Atxaga, Xabier Lete o Joseba Sarrionandia.

Podemos encontrar poemas en euskera que datan desde el siglo XV. hasta la actualidad, pero la poesía en euskera tuvo su apogeo a partir del final del siglo XIV., mediante el movimiento cultural llamado Euskal pizkundea.

En sus principios, la poesía en euskera fue muy ligada al mundo eclesiástico, pero se ha ido modernizando y hoy en día existen numerosos poemas de todo tipo.

Eso sí, debes saber que la poesía en euskera, en sus inicios, estuvo muy relacionada a la bertsolaritza (cantos en verso improvisados de gran tradición en Euskal Herria), y por ello hay muchos poemas clásicos en euskera con marcada musicalidad.

Dicho eso, imaginamos que si estás aquí es porque quieres leer poemas en euskera, así que hemos seleccionado varios poemas diversos de autores clásicos y contemporáneos y los hemos clasificado en varios grupos.

Son poemas que hemos seleccionado ya sea por su relevancia o porque, simplemente, nos han gustado. Ojo, ¡Algunos de ellos están escritos en euskalki! Y al final del artículo tienes también varios poemas junto a su traducción al castellano 😉.

Poemas cortos

Aquí los tienes:

Ogia eta ura - Joxantonio Ormazabal

Hau

hori

eta hura.

Edaririk onena

iturriko ura.

Hemen

hor

eta han

ogia "pan",

ebaki eta jan.

Kontrapas - Bernat Etxepare (adaptado)

Euskara,

jalgi hadi kanpora!


Garaziko herria

benedika dadila,

euskarari eman dio

behar duien tornuia.

Euskara,

jalgi hadi plazara!

Suak erreko ez balu - Joxe Azurmendi

Suak erreko ez balu

eta euriak busti ez.

Negarrik ez balitz

eta arratsaldea

gauak itoko ez balu.

Pobreek lurrik balute

eta lurrak maitasunik

eta esperantzarik zaharrek.

Justiziarik balitz

eta herriak sofritu ez

gustura, bai,

isilduko ginateke

eta —Zenbat da?


Beste kopa bat!

Une batean - Amaia Lasa

Une batean

gure gutiziak

ametsari lotuko bagenizkio.


Une batean

gure itxura ihartuak

ikusiko bagenitu.


Une batean

bizitzeko ametsa

egingo bagenu.


Une batean

ametsa

egia

bihurtuko genuke.

Esango dizut - Joxantonio Ormazabal

Esango dizut

behin entzun nuena:

asko daukana baino

aberatsago dela

gutxi behar duena.


Esango dizut

behin entzun ez nuena:

gutxi daukana baino

behartsuagoa dela

asko behar duena.

Han, Hik eta Nik - Artze

Han, hik eta nik,

biok bat,

galdera bakar bat dinagu egingo,

eta erantzun bat bakarra jasoko:


Nor zaitugu?

Zu nauzu.

Logika formala - Isabel Diaz

Emaidazu

munduaren definizioa


definizio

zehatza —borobila— sinplea

neureganatutakoan eta

heriotze orduan

laburbilduz azal dezadan

hitz bakar batean

zertan erratu zen

ene bizitzan

hodi komunikatzaileen

teoria.

Poemas para niños/as

¡Seguro que les gustarán!

Txoriak kanta,

untxiak salta,

arrainak plasta.

Ai, ze zalaparta!

Euri tantak eguzkitan,

ostadarra zeruan,

zelaian loretxoak,

dantzan eta dantzan.

Esna zaitezl, Eneko!

Esnatu zertarako?

Eskolara joateko!

Eskolara zertarako?

Abestiak ikasteko!

Abestiak zertarako?

Amatxori abesteko!

Txepetxa, txepetxa,

txori txikia,

txip, txip,

zuhaitzean.

Txepetxa, txepetxa,

kokots txikia,

etor zaitez hegan.

Zeinen gozoa den

laranja zukua!

Hori hartuz gero,

ni bai indartsua.

Arraunketan,

arraunketan,

arraun-arraunketan;

laino-lainotan,

lanbro- lanbrotan,

arrain denak

arrain saretan.

Gorri–gorriak,

basoan marrubiak,

gorriak.

Gorriak dira

gereziak.

Gorri–gorriak,

odol tanta lodiak.

Gorri-gorriak

teilatu berriak.

Eguzkitan bero,

tipi-tapa, tipi-tapa,

mendian gora

noa egunero.

Eguzkitan bero,

tipi-tapa, tipi-tapa,

hondartzan zehar

nabil egunero.

Poemas sobre la naturaleza

Porque el pueblo vasco ha estado siempre muy unido al monte y al mar:

Lortu eziña - Lauaxeta

Mendiko bidea

bide nekakorra!

Arantzaz josita

zakidazan lorra!


Larreko bidetik

abeslari nua.

Illuntze onetara

oro da amets-lua.


Mendi goyan dabil

zorion-izpia.

Mendi goyan dago

zeruko bidia.


—Abil, abil, abil

mendi goi-goraño!

Ortzia argi dago,

itxasua laño…


Iñok eztau lortu

izpi zerutarra.

Lilien margua

orotan bakarra.


—Abil, abil, abil,

abil neke barik!

Koldarrentzat ezta

izpi ta lorarik.


Lilian ganean

izpi leuna dago.

Abesti au barriz

dakust itunago:


«Mendiko bidea

bide nekekorra!

Arantzaz josita

zakidazan lorra!

Zuaitz etzana - Lizardi

Zuaitz bat, urtezua, lurrera botea...

Zaarra izanagatik bazun ark osasun betea!

Ondoan orra agiri, zomak ezotua,

aizkora ankerraren ebaki sarri-berritua.


Erorkoa bigundu-bearrez autsiak,

adarretarik zenbait lur urratuan yosiak.

Goruntz, luze-luzerik, gaiñerontzekoak,

otoi erruki bekiela zeruko Yainkoak.


Zuaitz lagunak begira agozkik ixilik,

erroak dardarati, adaburua geldirik.

Lurra naigabez zegok, aizea zinkuruz;

txoriak urrun aldegiñik, izuaren izuz.

Zuhaitz handian… - Iratzeder

Zuhaitz handian

ikustean

zerutik hurbil hurbila

den azken muskila,

jauzten zait bihotza:

ez nindake mintza...


Orga-bidean

ikustean

zerurat hain luzatua

den patar burua,

jauzten zait bihotza:

ez nindake mintza...


Zeru gainean

ikustean

haizeak han eremana

den hedoi arina,

jauzten zait bihotza:

ez nindake mintza...

Poemas sobre el amor

Y ahora el tema que a todos se nos viene a la cabeza al hablar de poemas:

II, Hogeita bat maitasun poema

Zure ohean esnatu naiz. Ametsetan ibili naiz, badakit.

Askoz goizago zela, alarmak bereizi gaitu kolpean,

orduak eman dituzu mahaian. Badakit zein zen ametsa:

gure lagun poeta sartu da gelara

han neraman idazten egunak eta egunak

zirriborroak, ikatz-paperak, poemak hor nonahi

eta erakutsi nahi nion poema bat

nire bizitzaren poema. Baina duda egin

eta esnatu naiz. Musu eman didazu ilean

esna nendin. Amets egin dut poema bat zinela,

esan dizut, mundu guztiari erakutsi nahi nion poema bat…

eta, barrez, lokartu eta berriz amets egin dut

maite ditudan guztiei zu erakusteko irrikarekin,

zabal-zabal mugi gaitezen biok batera

grabitatearen indarrean, zeina ez baita sinplea,

zeinak urrun baitarama belar lumakara goranzko arnasan behera.

Maite zaitudala - Karlos Linazasoro

Maite zaitudala esan nahi nizuke.

Horixe besterik ez.

Hitz asko daude hori esateko baina,

hitz guztiak esango nuke nik.

Eta udaberria ere hortxe dago,

loretan enbarazoan, adi,

eta ez da erraza kontua.

Gutxien uste duzunean, dena zaildu egiten da.

Hitz bat behar dut, edo bi,

eta ez dakit non begiratu behar dudan.

Maite zaitudala esateko.

Urriko poema - Kirmen Uribe

Iritsi dira notiziak,

iritsi dira eskutitzak,

baina ez zureak.


Igaro ziren hegazkinak,

erre zituzten zubi denak,

isildu bazterrak.


Galdetu diet hegabereei,

galdetu pago biluziei,

(zutaz) ez dakite ezer.


Etorri hona,

etorri laster niregana,

izotza dut zainetan.


Soineko gorria iazko sanjuanetan,

suaren beroa gure gorputzetan,

amantala zabaldu da zelaian,

argazki zaharra nire oroimenean.

Hondartza eta itsasoa

Urlaster baten gidari

zure hegalera nintzen

iritsi

eta abentura eta gau

luzeen artean,

zure kosta izan nuen helmuga.

Arroka eta harea artean biluzik,

amodio hunkigarriena nuen ezagutu:

zure muxuen uretan nintzen ito,

zure ahoan igeri

eta zeru laburtuaren sentsazioa

bilatu nuen bi hitzetan:

"maite zaitut".

Kontxako hondartza,

zeu zinen.

Eta uhinetan apurtzen den

Kantauri itsaso hori,

zure hegalera heldu,

duda-mudan egin

eta atzeraka doana,

hori...

hori, ni nintzen.

Orain ezkondu zera - Lotsati

Orain ezkondu zera,

Ta betirako aldendu gera.

Zeure gorputzaren ederra

Beste batentzat da...

Zeure ezpañaren muxua

Beste batentzat da...

Zeran eta ziñana

Eta izango zerana,

Den dena,

Guzti guztia

Beste batentzat!

Eta neuretzat?

Neuretzat begiaren negarra

Ta biotzaren tristura legorra.

Maitasun oinazea - Josu Iraeta

Ahantzi behar zaitu dala

ezin oroitu.

Zer oroimena kaskarra nirea,

beti gogoan zaitu.


Ez dut ahal zure hutsunea bete,

aulki bakartien laguntzaz,

edo zuhaitz itzalpean egonik.

Ezaguna zaie nire begiek dioten tristezia,

zure oroitzak nire baitan dakarren

laino mehea.


Ez da oraingoa hodeiek argia ezkutatzea,

ezta nire begiak, zure bila urrunera jo

behar izatea.

Baina ez da samina, isiltasuna edo kolorea,

ezta argia edo euria.

Ez, zure usain maitea dakarren

itsas haize fin eta garbia baita.

Hau itxaropena ote?

Nere izarra - Jose Mari Iparragirre

Zu zera nere izarra

Zu nere eguzkia

Aingeruen artetik

Zerutik jatxia.


Barren kalera nua

Bertan nai det bizi,

Antxen ikusiko det

Sarritan Maiñasi.


Nere biotza dago

Oso penaturik,

Joan bear detalako

Laister zure ondotik.


Zure ondoren nabil

erdi txoraturik

nere niotz gaisoa

ezin sendaturik.


Zure amorio gabe,

ai nere Mañazi!

ez det mundu onetan

geiago nai bizi.


Goizetikan gabera

emen nago itxoten

nere izar txuria ez

da oraindik agertzen.


Alfer alferrik dabiltz

zozuak kantari,

ai! nere Mañazitxok

ez du nai etorri.

Itsasoan maite - Josu Iraeta

Ederra zen marea, apar higigarria gainean,

uhinen jantzi zakarra,

eta antxetan garrasiekin.


Zu itsas ertzean, begirada galdua,

zango lirainak erakutsiz.

Horiek bai begi politak.


Ez zenion inori begiratzen,

zalantza ugari buruan.

Zuk, begiratu baina ikusi ez,

nik bai, zure irudi zuta.


Ni atarira heldu, zuk ateak zabaldu.

Nire lagun nahi zaitut,

Bat eta bakarra izan gaitezen.

Amodioa zer dan! - Salbatore Mitxelena

Amodioa zer dan

galde ala alabak,

kolkoan darantzuio

—oi danez!— karnabak:


Arrosa bat bezela

duzu amodio:

eder zorakorrena,

ez ukitze ezkero.


Goiz ta arrats, oxkirriaz

dantza eta musu,

usai gozoz baratza

txoratuko dizu.


Baña iñork itxumenez

atzitu nai balu,

ez margo ta ez atxon

oi da ostokatu.


Orriak soilduz gero,

ez duzu besterik:

arantzak txortenean,

suminki, zorrotzik...


Amodio ori dala

konta ala karnabak,

ez ordea siñesten

—oi danez!— alabak.

Joxean Artzeren poema argitaragabe bat

Maita ezazu

duela urte asko

zugan maitasuna

piztu zuen hura.


Maita ezazu

aspalditxoan etxean duzun hori.


Ez aspertu,

egunero ondoan duzulako.


Maitatu.

Beragan maitatu zenuen,

zugan maitasuna piztu zuen

lili hark

hor dirau, eta

bizi-bizi

oraindik gordin,

beti ximeltezin.


Maita ezazu gaur

aldean duzuino.


Maitatu gaur,

agian bihar ez duzu izango eta.


Hor.


Nor maitatzeko.

Zugan maitasuna pizturik

iraunarazteko.

Joana izango duzu eta

ustekabean

agurrik ere egin gabe.


Maitatu,

lehenengoz ikustera bazindoaz bezala,

azkenengoz ikustera bazindoaz bezalaxe.


Maitatu,

ezin baduzu ere.


Maita ezazu,

desesperatuki bederen.


Maitasunik gabeko bizitza baino

ezer gogorragorik

ez dago eta munduan.


Maita ezazu zeure maitea,

bera bakarrik balitz bezala munduan,

besterik ez balitz bezala inguruan.


Eta maitatuko dituzu beste guztiak,

hurbilekoak nola urrunekoak,

zeure maitea balira bezala.

Maitasun-indarra - Jautarkol

Bart arratsean izarretara,

ama, begira nengoan,

ta izar bat atzo bestetan baño

argitsuago zegoan.


Aren argi txit zoragarria!

Aren dirdits maitakorrak!

Urruti dagon semearentzat

bai dirdits osasunkorrak...!


Zergatik atzo, ba, ote zegon

argitsuago izartxoa?

Zer dala-ta atzo aruntz begira

pozten zan nere gogoa?


Nolaz barruan nabaitzen nuan

atsegiñaren eztia...?

Maitasunaren indar goitarra,

biotz aulen sendakia...!


Orain jakin det, izarrai beira

bart ni nengoen bezela,

nitzaz oldozten, izar berari

ama, begira zeundela.


Izar berari, ama, begira

naigabez, zauden gauetan...

bera izango da gure ezti-gaia

bion naigabe-neketan.

Amorez eria - Jose Mari Iparragirre

Amorez eri nago

Aspaldi onetan,

Zureatik maitea

Gau ta egun penetan!

Arki nezake poza

Badakit nik zertan

Sendatuko nitzake

Zure besoetan.


Nere maite polita

Zutzaz oroitzean

Odola pil pil dabil

Nere biotzean:

Kanpora irten nairik

Alegin guzian

Min txar au bearko zait

sendatu iltzian.


Berotasun gozo bat

Zainetik zainera

Nere gorputz guzian

Maite sentitzen da;

Gustoaren pasioz

Sartzen zait ikara

Itzikan ere ezin

asmatu dedala.


Eduki dezazuke

Ongi sinistua

Zeruak naukala ni

Zuretzat artua

Ez nazu ikusiko

inoiz mudatua,

Ala egiten dizut

Gaur juramentua.


Adios nere maitea

Sekulan detiko,

Ezkonduko zerade

Ni natorreneko;

Maiteak erantzun dit

Pena andi batekin

ez naiz ni ezkonduko

ez bada zurekin.

Poemas traducidos

Y, para acabar, varios poemas traducidos que te vendrán bien para aprender euskera:

Nire aitaren etxea - Gabriel Aresti

Nire aitaren etxea
defendituko dut.
Otsoen kontra,
sikatearen kontra,
lukurreriaren kontra,
justiziaren kontra,
defenditu
eginen dut
nire aitaren etxea.
Galduko ditut
aziendak,
soloak,
pinudiak;
galduko ditut
korrituak,
errentak,
interesak,
baina nire aitaren etxea defendituko dut.
Harmak kenduko dizkidate,
eta eskuarekin defendituko dut
nire aitaren etxea;
eskuak ebakiko dizkidate,
eta besoarekin defendituko dut
nire aitaren etxea;
besorik gabe,
sorbaldik gabe,
bularrik gabe
utziko naute,
eta arimarekin defendituko dut
nire aitaren etxea.
Ni hilen naiz,
nire arima galduko da,
nire askazia galduko da,
baina nire aitaren etxeak
iraunen du
zutik.
Defenderé
la casa de mi padre.
Contra los lobos,
contra la sequía,
contra la usura,
contra la justicia,
defenderé
la casa
de mi padre.
Perderé
los ganados,
los huertos,
los pinares;
perderé
los intereses,
las rentas,
los dividendos,
pero defenderé la casa de mi padre.
Me quitarán las armas
y con las manos defenderé
la casa de mi padre;
me cortarán las manos
y con los brazos defenderé
la casa de mi padre;
me dejarán
sin brazos,
sin hombros
y sin pechos,
y con el alma defenderé
la casa de mi padre.
Me moriré,
se perderá mi alma,
se perderá mi prole,
pero la casa de mi padre
seguirá
en pie.

Giro gori - Otsalar

Bidez nijoa kantari,
Gogoa dela ameslari.
Herriz-herri, mendiz-mendi
Euskal Herriaz gaindi.
Bihotzez-bihotz kuttunki,
jatorrizko mintzoari,
Ene ametsok igorri…,
Arbasoen euskarari.
Voy cantando por el camino,
tengo alma soñadora.
A través de los pueblos, de los montes,
voy cruzando el País Vasco.
Amo, de corazón,
la lengua madre,
mis sueños van al compás
del idioma de mis antepasados.

Kalatxoriak - Bernardo Atxaga

Beren maitasunak errepasatzeko,
hiriko kalatxoriak
arratsero biltzen dira estazio aurrean;

Beren memoria liburuan
sandalo lore batez seinalatzen da
zubien eta
lapur zahartuen orrialdea.

Eta on derizkiete
teilatu pitzatuei ere,
merkatu alboko hondakinei;

Baina beren ekilibrista bihotzek
zer maite dezakete
gehien gehien;
Zer,
egunen mudapen
amaiezina ezpada;
Zer,
egunen mudapen
infinitoa baino gehiago.

Todas las tardes
se reúnen las gaviotas
frente a la estación del tren:
Allí repasan sus amores.

En su libro de memorias
dos flores de sándalo:
una señala la página de los puentes,
otra la de los suicidas.

Y también guardan una fotografía
del mendigo que, hace tiempo, transportaba
los despojos del mercado.

Pero su pequeño corazón
-que es el de los equilibristas-
por nada suspira tanto
como por esa lluvia tonta
que casi siempre trae el viento,
que casi siempre trae el sol.

Por nada suspira tanto
como por el inacabable
(cabalé, cabalá),
continuo mudar
del cielo y de los días.

Gernikako Arbola - Jose Maria Iparragirre

Gernikako Arbola da bedeinkatua,
euskaldunen artean guztiz maitatua.
Eman ta zabal zazu munduan frutua,
adoratzen zaitugu, arbola santua.

Mila urte inguru da esaten dutela,
Jainkoak jarri zuela Gernikako Arbola.
Zaude, bada, zutikan orain ta denbora,
eroritzen bazera, arras galdu gera.

Ez zera eroriko, Arbola maitea,
baldin portatzen bada, Bizkaiko Juntea.
Laurok hartuko degu zurekin partea
pakean bizi dedin euskaldun jendea.

Betiko bizi dedin Jaunari eskatzeko
jarri daitezen danok laster belauniko.
Eta bihotzetikan eskatu ezkero,
Arbola biziko da orain eta gero.

Arbola botatzea dutela pentsatu,
Euskal Herri guztian danok badakigu.
Ea, bada, jendea, denbora orain degu,
erori gabetanik eduki behar degu.

Beti egongo zera udaberrikoa,
lore aintzinetako mantxa gabekoa.
Erruki zaitez, bada, bihotz gurekoa,
denbora galdu gabe, emanik frutua.

Arbolak erantzun du kontuz bizitzeko,
eta bihotzetikan Jaunari eskatzeko.
Gerrarik nahi ez degu, pakea betiko,
gure lege zuzenak hemen maitatzeko.

Erregutu diogun Jaungoiko jaunari
pakea emateko orain eta beti,
bai eta indarra ere zerorren lurrari,
eta bendizioa Euskal Herriari.

Bendito es el Árbol de Gernika,
amado por todos los vascos.
Da y extiende tu fruto por el mundo,
te adoramos, árbol sagrado.

Hace unos mil años que se dice
que dios plantó el Árbol de Gernika.
Mantente en pie ahora y siempre,
si caes estamos perdidos.

No caerás, árbol querido,
si la Junta de Bizkaia se porta.
Nos uniremos a ti las cuatro provincias
para que viva en paz la grey vasca.

Arrodillémonos todos para pedir al Señor
que nuestro árbol viva para siempre.
Y si se lo pedimos de corazón,
el árbol vivirá ahora y siempre.

En el País Vasco todos sabemos
que han planeado tumbar el árbol.
Ea, paisanos, esta es nuestra hora,
mantengámoslo en pie sin que se caiga.

Vivirás siempre en primavera,
antigua flor sin mancha.
Apiádate de nosotros, querido árbol,
danos tu fruto sin perder mas tiempo.

El árbol nos responde que vivamos alerta
y que se lo pidamos a Dios con fervor.
No queremos guerra, sino paz duradera
para que se respeten nuestras rectas leyes.

Pidamos a Dios nuestro Señor
que nos conceda paz ahora y siempre,
y que dé también fuerza a tu tierra
y su bendición al Pueblo Vasco.

poema en euskera sobre el bombardeo de Gernika

Sigue con Te quiero en euskera

📚 ¿Te ha servido este articulo como fuente para algún trabajo? ¡Cítanos de la siguiente forma!

Partekatu (2022). Poemas en euskera. https://partekatu.com/poemas-en-euskera. Recuperado el 18 de agosto de 2022.

¡Comparte!

¡Ayúdanos a que este artículo llegue a más personas compartiéndolo por tu red social favorita! ¡Nosotros agradeceremos infinitamente tu ayuda!

Compartir