<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Gramática del euskera - partekatu.com</title>
	<atom:link href="https://partekatu.com/category/gramatica/feed" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://partekatu.com/category/gramatica</link>
	<description>Aprender euskera</description>
	<lastBuildDate>Tue, 14 Oct 2025 09:50:41 +0000</lastBuildDate>
	<language>es</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.9</generator>

<image>
	<url>https://partekatu.com/wp-content/uploads/2025/12/partekatu-mini-png.svg</url>
	<title>Gramática del euskera - partekatu.com</title>
	<link>https://partekatu.com/category/gramatica</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>“A” itsatsia</title>
		<link>https://partekatu.com/a-itsatsia</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[partekatu]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 31 Dec 2024 10:15:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Gramática]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://partekatu.com/?p=3075</guid>

					<description><![CDATA[<p>En euskera hay un buen montón de palabras que tienen una “a” propia, ¡Y aquí te las traemos para que las puedas aprender!</p>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/a-itsatsia">“A” itsatsia</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p>Si tú buscas la palabra “animal” en euskera en un diccionario, qué aparecerá: ¿”<em>animali</em>” o “<em>animalia</em>”?</p>



<p>La diferencia entre ambas palabras es una simple <strong>“a”</strong>. Pero todo esto es bastante más complejo de lo que parece, así que vamos a explicártelo por partes:</p>



<p>Lo primero: en euskera <a href="https://partekatu.com/los-articulos-en-euskera"><strong>los artículos definidos</strong></a> (el, la, los, las; en castellano) son los <strong>sufijos “</strong><strong><em>-a</em></strong><strong>”</strong>, para el singular, y <strong>“</strong><strong><em>-ak</em></strong><strong>”</strong>, para el plural. No existe género gramatical (masculino o femenino).</p>



<p>De tal manera que <strong>podemos crear palabras así</strong>:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Lagun</em></strong></p>



<p>Amigo/a</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Lagun<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">a</mark></em></strong></p>



<p>El amigo / La amiga</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Lagun<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ak</mark></em></strong></p>



<p>Los amigos / Las amigas</p>
</div>



<p>¿Ves cómo añadimos el artículo para definir más una palabra?</p>



<p>Pues fíjate: <strong>ese </strong><strong><em>lagun</em></strong> (amigo/a) <strong>NO termina en “a”</strong>.</p>



<p>Y, es más: <strong>la grandísima mayoría de palabras en euskera, en infinitivo, NO terminan en “a”</strong>, y, por lo tanto, les podemos añadir el artículo “<em>-a</em>” o “<em>-ak</em>” con facilidad.</p>



<p>Pues aquí viene la explicación de <strong>“</strong><strong><em>a</em></strong><strong>”</strong> <strong><em>itsatsia</em></strong>:</p>



<div class="highlight"><b>En euskera hay palabras que, de por sí, terminan en “a”</b>. Y esa “a” no es el artículo singular, sino que es, simplemente, parte de la propia palabra.</div>



<p>Es, además, algo bastante arbitrario. Fíjate:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>La palabra “miedo” en euskera se dice <em>beldur</em>. No termina en “a”, y eso es lo normal en euskera.</li>



<li>La palabra “valentía” en euskera se dice <em>ausardia</em>. Y esa “a” del final forma parte de la palabra; no es el artículo singular del que te hemos hablado arriba.</li>
</ul>



<p><img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f64b-200d-2642-fe0f.png" alt="🙋‍♂️" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" /> Y te estarás preguntando: vale, ¿Y por qué hay palabras que terminan en “a” de forma arbitraria?</p>



<p>Pues no hay ningún motivo concreto… ¡Ya lo sentimos!</p>



<p>Además, <strong>es importante saber cuáles son las palabras con esa “a” orgánica, porque el que tengan esa “a” influye significativamente en </strong><a href="https://partekatu.com/deklinabidea"><strong>cómo se declinan</strong></a> (te explicaremos esto más abajo).</p>



<p>Y… ¡Es que tampoco hay ninguna regla general para diferenciar esas palabras con “a” <em>itsatsia</em>!</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Lista-de-palabras-con-&quot;a&quot;-itsatsia">Lista de palabras con “a” itsatsia</h2>



<figure class="wp-block-image size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="1017" height="405" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/12/a-itsatsia-ejemplos.png" alt="palabras con a itsatsia" class="wp-image-3077" title="a-itsatsia-ejemplos" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/12/a-itsatsia-ejemplos.png 1017w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/12/a-itsatsia-ejemplos-300x119.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/12/a-itsatsia-ejemplos-768x306.png 768w" sizes="(max-width: 1017px) 100vw, 1017px" /></figure>



<p><em>Partekatu</em> al rescate: <strong>hemos reunido las palabras con “a”<em> itsatsia</em></strong>, y aquí te las traemos ordenadas alfabéticamente:</p>



<table class="table-center">
<thead>
  <tr>
    <th colspan="2">Lista de palabras con “a” itsatsia</th>
  </tr></thead>
<tbody>
  <tr>
    <td><b>A</b></td>
    <td>abantaila, ahizpa, aintzira, aita, aitaginarreba, aitona, aitzakia, aizkora, akabera, akademia, alaba, aldapa, alegia, alkandora, ama, amaginarreba, amama, amona, anaia, animalia, antsia, arantza, arbola, ardura, arma, arnasa, arrantza, arrautza, arraza, arreba, arreta, arroa, arropa, arrosa, asaba, aska, atorra, ausardia	, axola, aza, azienda, azoka, aztarna.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>B</b></td>
    <td>baba, bailara, balea, bandera, bazka, bela, berba, berna, beta, bezpera, bidaia, bilduma, birjina, bista, bizitza, borda, borroka, bortxa, burdina.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>D</b></td>
    <td>dardara, dema, demanda, denbora, denda, desira, distira, domeka	, dotrina, duda.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>E</b></td>
    <td>egia, eliza, enara, enparantza, era, erasia, erdara, erregela	, erregina, erreminta, erresuma, erromeria, errota, esamesa, eskailera, eskola, eskopeta, esperantza, euskara, ezkila, ezpata, eztabaida.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>F</b></td>
    <td>falta, fama, familia, feria, festa.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>G</b></td>
    <td>ganbara, ganora, garizuma, gatazka, gauza, gaztaina, gaztanbera, gaztelania, gazteria, gela, geriza, gerra, giltza, gona, gramatika, grazia, grina, gupida, gutizia.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>H</b></td>
    <td>habia, hanka, harea, hasiera, hezkuntza, hizkera, hizkuntza, horma.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>I</b></td>
    <td>ideia, ikara, ikaskuntza, ikastola, ilara, iloba, imajina, inbidia, irakaskuntza, iseka, iskanbila, itxura, izara, izkina.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>J</b></td>
    <td>jaka, jela, justizia.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>K</b></td>
    <td>kaiola, kamamila, kandela, kanika, kanta, kapa, karga, karta, kartzela, kezka, kondaira, kontzientzia, kopeta, korda, koroa, korta, koska, kutxa, kutxatila.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>L</b></td>
    <td>labana, laia, lamia, landa, langa, lanperna, lapa, laranja, leka, lotsa, lotura, lukainka.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>M</b></td>
    <td>maila, makila, makina, malezia, maratila, marka, marra, marruma, maskuria, mataza, matraila, meta, meza, mihura, mika, mila, mizpira, moda, moja, mota, muga.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>N</b></td>
    <td>nahaspila, neska, neskatila, neskatxa.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>O</td>
    <td>oilaloka, oilanda, okela, ola, ordena, osaba, ostia.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>P</b></td>
    <td>panpina, parrasta, pena, penitentzia, pertsona, pertsonaia, pezeta, pila, pilota, pipa, pixa, piztia, plaza, politika, premia, presa, proba, probintzia, profeta, punta, polizia, purga, puska, puta, puxika, puzka.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>S</b></td>
    <td>sakela, salda, salmenta, saltsa, sama, sardina, sega, segurantza, segurantzia, sehaska, serora, seta, soja, soka, sona, sorta.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>T</b></td>
    <td>taberna, teila, tema, tipula, traba, tresna, tripa, tristezia, tristura, trufa, txalupa, txanda, txantxa, tximinia, txosna.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>U</b></td>
    <td>ubera, uda, udara, ugazaba, ugazama, uharroila, ukabilka.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>X</b></td>
    <td>xerra</td>
  </tr>
  <tr>
    <td><b>Z</b></td>
    <td>zalantza, zapata, zarata, zerra, zerrenda, zikoina, zira, zirrara, ziza, zopa, zuhurtzia.</td>
  </tr>
</tbody></table>



<p>Y sí: <strong>la única forma de identificar esas palabras es aprendiéndote de memoria cuáles son</strong>…</p>



<h3 class="wp-block-heading">Nombres propios de pueblos y poblaciones con “a” itsatsia</h3>



<p>Hay <strong>nombres de poblaciones</strong> que suelen generar dudas, porque <strong>algunos tienen “a” orgánica y otros no</strong>.</p>



<p>Podemos diferenciar esos nombres de sitios en <strong>3 categorías</strong>:</p>



<table class="table-center"><thead>
  <tr>
    <th>Sin “a” orgánica</th>
    <th>Con “a” orgánica</th>
    <th>Con “a” orgánica en ciertos casos</th>
  </tr></thead>
<tbody>
  <tr>
    <td>Altsasu, Aulesti, Bakaiku, Errigoiti, Ibargoiti, Larrabetzu, Legazpi, Luhuso, Olazti, Otsagi, Ubide, Urretxu.</td>
    <td>Aezkoa, Alegia, Aria, Atarrabia, Bedia, Bildoze-Onizpea, Burrundia, Donostia, Errenteria, Gabiria, Garaioa, Getaria, Gipuzkoa, Hendaia, Ledia, Legaria, Leioa, Lemoa, Makea, Mendabia, Mendigorria, Mungia, Muskaria, Nafarroa, Olaberria, Ondarroa, Ordizia, Ostankoa, Pasaia, Plaentzia, Urraul-Behekoa, Urraul-Goikoa, Urketa, Usua, Zaldibia, Zestoa, Ziordia Zuberoa, Zuia, Zumaia.</td>
    <td>Abaurregaina, Abaurrepea, Azkoitia, Azpeitia, Basaburua, Berriatua, Bizkaia, Busturia, Erribera Beitia, Erribera Goitia, Ermua, Euskal Herria, Harana, Hondarribia, Iruñea, Itzagaondoa, Lizagorria, Mallabia, Mañaria, Mutiloa, Urizaharra, Zigoitia.</td>
  </tr>
  <tr>
    <td>Ejemplo declinado: <i>Altsasu<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ko</mark></i> (de Alsasua)</td>
    <td>Ejemplo declinado: <i>Getari<mark style="background-color:#8ac1e6" class="has-inline-color has-contrast-main-color">a</mark><mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ko</mark></i> (de Guetaria).</td>
    <td>Ejemplo declinado: <i>Azkoiti<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ko</mark></i> (de Azcoitia)</td>
  </tr>
</tbody></table>



<p>Con los primeros dos casos, todo claro. En cambio, <strong>con esos nombres de pueblos de la tercera columna esto es más complejo</strong>.</p>



<p><strong>Esos nombres NO llevan “a” orgánica en los </strong><a href="https://partekatu.com/deklinabidea"><strong>casos de declinación</strong></a><strong> de lugar NONGO, NORA, NORANTZ, NORAINO y NONDIK</strong>. Por eso nuestro ejemplo ha sido ahí <em>Azkoitiko</em>, con el caso NONGO (de dónde) y sin “a” <em>itsatsia</em>.</p>



<p>Esta particularidad se debe a que los pueblos de esa columna eran, en su origen, sustantivos comunes que se han convertido con el tiempo en nombres propios.</p>



<p>Con estos nombres <strong>nuestro consejo</strong> no puede estar más claro: cuando vayas a escribir un nombre de ciudad y no sepas si tiene “a” orgánica, simplemente <strong>búscalo en un </strong><a href="https://partekatu.com/mejor-diccionario-euskera"><strong>diccionario en euskera</strong></a>. No merece la pena aprenderlos…</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Por-qué-es-importante-saber-qué-palabras-tienen-&quot;a&quot;-orgánica">Por qué es importante saber qué palabras tienen “a” orgánica</h2>



<p>Antes te hemos mencionado que es importante conocer las palabras con <em>“a” itsatsia</em>, porque esa “a” propia modifica la declinación de la palabra.</p>



<p>Vamos a ver cómo va eso. Y, para ello, un par de ejemplos:</p>



<p class="has-text-align-center"><strong><em>NOTA</em></strong>: para entender esta explicación debes conocer <a href="https://partekatu.com/los-articulos-en-euskera">los artículos en euskera</a> y el <a href="https://partekatu.com/mugagabea"><em>mugagabea</em></a>. Si no, te sonará a chino…</p>



<p>Pongamos que quieres decir “la casa de la mujer” en euskera. Lo dirías así:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Emakume<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">aren</mark> etxea</em></strong></p>



<p>La casa de la mujer</p>
</div>



<p>Hemos utilizado <a href="https://partekatu.com/deklinabidea"><strong>el caso de declinación NOREKIN</strong></a> singular (<em>-aren</em>) para expresar la preposición “de” del castellano en euskera.</p>



<p>Ese caso se puede declinar en singular, plural y <em>mugagabe</em>:</p>



<table class="table-center"><thead>
  <tr>
    <th>Caso de declinación</th>
    <th>Singular</th>
    <th>Plural</th>
    <th>Mugagabea</th>
  </tr></thead>
<tbody>
  <tr>
    <td>NOREKIN / ZEREKIN (con quién / con qué)</td>
    <td>&#8211;<i>AREN</i></td>
    <td>&#8211;<i>EN</i></td>
    <td>&#8211;<i>(R)EN</i></td>
  </tr>
  <tr>
    <td>Ejemplo con la palabra <i>emakume</i> (mujer)</td>
    <td><i>Emakume<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">aren</mark> etxea</i>.<br>La casa de la mujer.</td>
    <td><i>Emakume<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">en</mark> etxea</i>.<br>La casa de las mujeres.</td>
    <td><i>5 emakume<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ren</mark> etxea</i>.<br>La casa de 5 mujeres.</td>
  </tr>
</tbody>
</table>



<p>Todo claro, ¿No?</p>



<p>Pues vamos con un ejemplo singular con “a” orgánica, usando la palabra <em>animalia</em> (animal):</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Animali<mark style="background-color:#8ac1e6" class="has-inline-color has-contrast-main-color">a</mark><mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ren</mark> etxea</em></strong></p>



<p>La casa del animal</p>
</div>



<p><strong>Con el singular no hay problema</strong>: <em>animalia</em> + <em>-AREN</em> = <em>animaliaren</em>.</p>



<p>Como la “a” no se duplica, no nos importa si hay “a” orgánica o no, porque el resultado será el mismo. Es decir, que <strong><em>a</em> + <em>a</em> = <em>a</em></strong>.</p>



<p>Veamos el plural:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Animali<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">en</mark> etxea</em></strong></p>



<p>La casa de los animales</p>
</div>



<p><strong>Apréndete esto: </strong><strong><em>a</em></strong><strong> + </strong><strong><em>e</em></strong><strong> = </strong><strong><em>e</em></strong>. Y, por eso, <em>animalia</em> + <em>-EN</em> = <em>animalien</em>. Puede parecerte raro, pero si lees en euskera esto te saldrá de forma natural.</p>



<p><strong>El plural de las palabras con “a” orgánica no da problemas</strong>, porque, debido a esa regla que te hemos mencionado, no importa el que haya “a” o no.</p>



<p>Y, para finalizar, el <em>mugagabe</em>:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>5 animali<mark style="background-color:#8ac1e6" class="has-inline-color has-contrast-main-color">a</mark><mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ren</mark> etxea</em></strong></p>



<p>La casa de 5 animales</p>
</div>



<p>¡Ahora sí! <strong>Con el </strong><strong><em>mugagabe</em></strong><strong> sí que es crítico el saber si una palabra tiene </strong><strong><em>“a” itsatsia</em></strong><strong> o no</strong>.</p>



<p>Y es que nosotros ahí hemos hecho <em>animalia</em> + <em>-(R)EN</em>, es decir, <em>animaliaren</em>.</p>



<p>Si no hubiéramos sabido que esa palabra tiene “a” orgánica habríamos hecho <em>animali</em> + <em>-(R)EN</em>, es decir, <em><mark style="background-color:#f0acac" class="has-inline-color has-contrast-main-color">animaliren</mark></em>, ¡Incorrecto!</p>



<p>La diferencia es de solo una letra… Sí, pero es la diferencia entre lo correcto y lo incorrecto.</p>



<p>Y nosotros te hemos puesto un ejemplo con el <em>mugagabe</em>. Pero <strong>también debes estar alerta, entre otros, con los </strong><a href="https://partekatu.com/adjetivos-en-euskera"><strong>adjetivos</strong></a><strong> e indefinidos unidos a esas palabras con </strong><strong><em>“a” itsatsia</em></strong>.</p>



<p>Porque “animal bonito” en euskera NO es «<em><mark style="background-color:#f0acac" class="has-inline-color has-contrast-main-color">animali polita</mark></em>«, sino que se dice <em>animali<mark style="background-color:#8ac1e6" class="has-inline-color has-contrast-main-color">a</mark> polita</em>.&nbsp;</p>



<p>Eso se debe a que, normalmente, los sustantivos van sin artículo cuando van junto a un adjetivo, como, por ejemplo: <em>etxe garaia</em> (la casa alta).</p>



<p>Pero <strong>las palabras con “a” orgánica NO pierden su “a” al escribirlas junto a un adjetivo</strong>.</p>



<p>Ocurre lo mismo con <strong>indefinidos </strong>como:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><em>bat</em> (un/uno)</li>



<li><em>batzuk</em> (algunos/as)</li>



<li><em>asko</em> (mucho/a/os/as)</li>



<li>Etc.</li>
</ul>



<p>Y es que diríamos <em>animali<mark style="background-color:#8ac1e6" class="has-inline-color has-contrast-main-color">a</mark> asko</em> (muchos animales), y NO “<em><em><mark style="background-color:#f0acac" class="has-inline-color has-contrast-main-color">animali asko</mark></em></em>”.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Avanzado: Cuándo se pierde la “a” orgánica</h3>



<p>Vamos con algo para quienes quieren ser expertos en este tema.</p>



<p>La “a” <em>itsatsia</em> es parte de la palabra, pero <strong>hay unos casos concretos en los que la «a» se puede retirar de la palabra</strong> al formar palabras compuestas (dos sustantivos juntos):</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Cuando una palabra termina en &#8211;<em>ia</em>, por ejemplo: <em>biologia azterketa</em>, <em>ortografia arauak</em>, etc.</li>



<li>Con las palabras <em>eliza</em>, <em>burdina</em>, <em>hizkuntza</em>, <em>kultura</em> y <em>natura</em>: <em>burdin fabrika</em>, <em>hizkuntz gaitasuna</em>.</li>
</ul>



<p>En esos casos, tenemos 3 opciones:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Escribir la palabra con “a” orgánica sin su “a”, y sin guión. Por ejemplo: <em>bidai agentzia</em>.</li>



<li>Escribir la palabra con “a” orgánica con su “a”, y con guión. Por ejemplo: <em>bidaia-agentzia</em>.</li>



<li>Escribir la palabra con “a” orgánica con su “a”, y sin guión. Por ejemplo: <em>bidaia agentzia</em>.</li>
</ul>



<p>Es decir, que lo único incorrecto es escribir una palabra con “a” orgánica, sin la “a”, y con guión. (Por ejemplo: «<em><em><mark style="background-color:#f0acac" class="has-inline-color has-contrast-main-color">bidai-agentzia</mark></em></em>«).</p>



<p>Nuestro consejo: escribe las palabras compuestas sin guión y así siempre acertarás con la “a” <em>itsatsia</em>, ¡Aunque esto es cuestión de gustos y estilo!</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Trucos-para-identificar-palabras-con-&quot;a&quot;-itsatsia">Trucos para identificar palabras con “a” itsatsia</h2>



<p>Antes te hemos dicho que no hay ninguna regla general para saber qué palabras tienen esa “a” orgánica, pero <strong>sí que hay algunos trucos</strong> para identificar algunas palabras.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Palabras que provienen del castellano y terminan en “a”</h3>



<p><strong>Hay palabras en euskera que tienen origen en el castellano</strong>. Y en el caso de esas palabras, por lo general, <strong>si en castellano acaban en “a”, en euskera también</strong>. Esto es muy común en nombres de lugares.</p>



<p>He aquí unos ejemplos: <em>Andaluzia</em>, <em>Katalunia</em>, <em>Balentzia</em>, <em>Murtzia</em>, <em>ekonomia</em>, <em>ironia</em>, <em>finantza</em>, <em>literatura</em>, etc.</p>



<p>Eso sí, también hay casos en los que esta regla no se cumple… Como los mencionados en la tabla del punto superior de nombres propios de pueblos con “a” <em>itsatsia</em>.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Sufijos con “a itsatsia”</h3>



<p><strong>En castellano podemos convertir el adjetivo “sabio” en el sustantivo “sabiduría”</strong>. Y, para ello, se le introduce un sufijo concreto a la palabra.</p>



<p>Pues en euskera se pueden formar palabras de la misma manera, y <strong>hay sufijos que crean palabras con “a” orgánica</strong>. Son los siguientes:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong><em>-KERIA</em>:</strong> <em>alferkeria</em> (pereza), <em>nagusikeria</em> (tiranía)…</li>



<li><strong><em>-TURA </em>/ <em>-DURA</em>:</strong> <em>prozedura</em> (procedimiento), <em>abiadura</em> (velocidad)…</li>



<li><strong><em>-TZA</em>:</strong> <em>abeltzaintza</em> (ganadería), <em>nekazaritza</em> (agricultura)…</li>



<li><strong><em>-KUNTZA</em>:</strong> <em>irakaskuntza</em> (enseñanza), <em>asmakuntza</em> (invento)…</li>



<li><strong><em>-(K)ADA</em>:</strong> <em>besarkada</em> (abrazo), <em>matxinada</em> (revolución)…</li>



<li><strong><em>-KINTZA </em>/ <em>-GINTZA</em>:</strong> <em>eztigintza</em> (elaboración de miel), <em>kulturgintza</em> (producción cultural)…</li>



<li><strong><em>-(T)ERIA</em>:</strong> <em>gazteria</em> (juventud), <em>tresneria</em> (utillaje)…</li>



<li><strong><em>-(K)ERA</em>:</strong> <em>irteera</em> (salida), <em>bukaera</em> (final)…</li>



<li><strong><em>-(K)ETA</em>:</strong> <em>aldaketa</em> (cambio), <em>garbiketa</em> (limpieza)&#8230;</li>



<li><strong><em>-GURA </em>/ <em>-KURA</em>:</strong> <em>logura</em> (sueño), <em>azkura</em> (picor)…</li>



<li><strong><em>-BERA</em>:</strong> <em>onbera</em> (compasivo/a), <em>hozbera</em> (friolero/a)…</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading">Buscar en el diccionario</h3>



<p>¿No sabes si una palabra tiene “a” <em>itsatsia</em>? Si la tiene, <strong>saldrá en el <a href="https://partekatu.com/mejor-diccionario-euskera">diccionario</a> con ese final en “a”</strong>.</p>



<p>Al final esto de las “a” orgánicas es como los gentilicios y nombres oficiales de localidades: apréndete los que más se usan y cómo funcionan, y ya irás profundizando en el tema con tiempo.</p>



<p></p>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/a-itsatsia">“A” itsatsia</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>¿Qué son IZAN y UKAN?</title>
		<link>https://partekatu.com/izan-ukan-euskera</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[partekatu]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 25 Nov 2024 12:12:50 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Gramática]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://partekatu.com/?p=3013</guid>

					<description><![CDATA[<p>¿Sabrías decir qué es el verbo UKAN? Esta es una de las dudas más típicas entre quienes están empezando a aprender euskera, ¡Y de este artículo vas a salir con todo claro!</p>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/izan-ukan-euskera">¿Qué son IZAN y UKAN?</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p>Al hablar de verbos en euskera hay dos palabras que enseguida salen a la palestra: <em>IZAN</em> y <em>UKAN</em>.</p>



<p>Los estudiantes de euskera suelen tener claro qué es <em>IZAN</em>, pero suelen tener grandes dudas con el verbo <em>UKAN</em> <img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f635.png" alt="😵" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" />…</p>



<p>Así que veamos <strong>qué son </strong><strong><em>IZAN</em></strong><strong> y </strong><strong><em>UKAN</em></strong><strong> y por qué son tan importantes</strong> para la formación de verbos en euskera:</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="¿Qué-es-IZAN?">¿Qué es IZAN?</h2>



<div class="highlight"><b><i>IZAN</i></b> es el <b>verbo “ser”</b> en euskera.</div>



<p>Es el verbo que <strong>se usa en oraciones intransitivas</strong>, es decir, en oraciones en las que NO hay objeto. Y, por lo tanto, la acción recae en el sujeto.</p>



<p>Este verbo <strong>tiene formas verbales para los sistemas verbales </strong><a href="https://partekatu.com/verbos-nor-euskera"><strong>NOR</strong></a><strong> y </strong><a href="https://partekatu.com/nor-nori"><strong>NOR-NORI</strong></a>, que son sistemas verbales donde NO hay objeto.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img decoding="async" width="693" height="270" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/IZAN-euskera1.png" alt="IZAN-euskera-verbo" class="wp-image-3024" title="IZAN-euskera-verbo" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/IZAN-euskera1.png 693w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/IZAN-euskera1-300x117.png 300w" sizes="(max-width: 693px) 100vw, 693px" /></figure>



<p>Y en cada uno de esos sistemas verbales <em>IZAN</em> tiene formas diferentes para cada persona, como, por ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ni <mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">naiz</mark>.</em></strong></p>



<p>Yo soy.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Gu <mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">gara</mark>.</em></strong></p>



<p>Nosotros somos.</p>
</div>



<p>Al mismo tiempo, <strong>el verbo </strong><strong><em>IZAN</em></strong><strong> en los sistemas mencionados se puede usar también para conjugar otros verbos</strong>, como, por ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ni <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">altxatu</mark> <mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">naiz</mark>.</em></strong></p>



<p>Yo me he levantado.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Gu <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">etorri</mark> <mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">gara</mark>.</em></strong></p>



<p>Nosotros hemos venido.</p>
</div>



<h2 class="wp-block-heading" id="¿Qué-es-UKAN?">¿Qué es UKAN?</h2>



<div class="highlight"><b><i>UKAN</i></b> es un verbo hipotético en euskera que tiene significado de <b>“tener”</b> (cuando se usa como verbo único) o <b>“haber”</b> (cuando está conjugando otro verbo).</div>



<p><strong>Es la “versión” transitiva del verbo </strong><strong><em>IZAN</em></strong>, y como tal, se usa en las oraciones transitivas, es decir, en aquellas oraciones que sí tienen un objeto.</p>



<p><em>UKAN</em> tiene formas verbales para los paradigmas <a href="https://partekatu.com/nor-nork"><strong>NOR-NORK</strong></a> y <a href="https://partekatu.com/nor-nori-nork"><strong>NOR-NORI-NORK</strong></a>.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img decoding="async" width="855" height="270" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/UKAN-euskera1.png" alt="UKAN-euskera-verbo" class="wp-image-3025" title="UKAN-euskera-verbo" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/UKAN-euskera1.png 855w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/UKAN-euskera1-300x95.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/UKAN-euskera1-768x243.png 768w" sizes="(max-width: 855px) 100vw, 855px" /></figure>



<p>Veamos un par de ejemplos del paradigma NOR-NORK:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Nik etxe bat</em></strong> <strong><em><mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">dut</mark>.</em></strong></p>



<p>Yo tengo una casa.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Nik etxe bat <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">erosi</mark></em></strong> <strong><em><mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">dut</mark>.</em></strong></p>



<p>Yo he comprado una casa.</p>
</div>



<p>Antes te hemos dicho que <strong><em>UKAN</em></strong><strong> puede significar “tener” o “haber”</strong>. Pues bien, fíjate en esos ejemplos:</p>



<p>En el primer ejemplo <em>dut</em> (forma verbal de <em>UKAN</em> para presente del indicativo con la persona “yo”) significa “tengo”. Porque estamos usando el verbo por sí solo.</p>



<p>En el segundo ejemplo, en cambio, el mismo <em>dut</em> tiene significado de “haber”, porque está conjugando a otro verbo (el verbo <em>erosi</em>, comprar).</p>



<p>Dicho eso, debes entender lo siguiente (<strong>IMPORTANTE</strong> <img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/26a0.png" alt="⚠" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" />):</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p>El verbo <em>IZAN</em> como palabra sí que se usa en el euskera (<em>Ni izan naiz</em>, por ejemplo) y significa “ser”. Sin embargo, <strong>el verbo <em>UKAN</em> es hipotético y no se usa “como tal” en el euskera</strong> (sí que se usa en algunos <a href="https://partekatu.com/dialectos-del-euskera">dialectos de <em>Iparralde</em></a>).</p>



<p>Es decir, utilizamos tanto <em>IZAN</em> como sus formas en euskera, y son equiparables al verbo “ser” del castellano.</p>



<p>Pero con <em>UKAN</em>, <strong>no usamos la palabra </strong><strong><em>UKAN</em></strong>, sino que <strong>usamos únicamente sus formas verbales</strong>.</p>



<p>Es como si <em>UKAN</em> fuera una palabra hipotética con la que designamos a esos verbos auxiliares para las oraciones transitivas.</p>



<p>Pero no te ciegues con traducirla al castellano: tómate <strong><em>UKAN</em> como un verbo hipotético que designa a los verbos auxiliares de las oraciones transitivas</strong>.</p>
</div>



<p>Y, por cierto, también se usa la palabra <em>EDUN</em> como sinónimo de <em>UKAN</em> <img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f913.png" alt="🤓" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" />.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="¿Cuándo-usar-IZAN-y-cuándo-UKAN?">¿Cuándo usar IZAN y cuándo UKAN?</h2>



<p>O lo que es lo mismo: <strong>¿Qué verbos exigen un auxiliar transitivo (</strong><strong><em>UKAN</em></strong><strong>) y cuáles un auxiliar intransitivo (</strong><strong><em>IZAN</em></strong><strong>)?</strong></p>



<p>Con la gran mayoría de verbos esto es muy sencillo:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>Si la acción recae sobre el sujeto, </strong><strong><em>IZAN</em></strong>. Por ejemplo, los verbos <em>joan</em> (ir) y <em>etorri</em> (venir).</li>



<li><strong>Si la acción recae sobre un objeto, </strong><strong><em>UKAN</em></strong>. Por ejemplo, los verbos <em>erosi</em> (comprar) y <em>jan</em> (comer).</li>
</ul>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="475" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/izan-ukan-euskera1-1200x475.png" alt="IZAN y UKAN en euskera explicado con ejemplos" class="wp-image-3026" title="IZAN-UKAN-euskera-ejemplos" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/izan-ukan-euskera1-1200x475.png 1200w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/izan-ukan-euskera1-300x119.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/izan-ukan-euskera1-768x304.png 768w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/izan-ukan-euskera1.png 1251w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /></figure>



<p>No obstante, ¿Qué pasa?</p>



<p>Que <strong>hay algunos verbos que generan dudas</strong>, y, al empezar a aprender euskera, es normal no saber si son verbos de <em>IZAN</em> o de <em>UKAN</em>.</p>



<p>Porque, por ejemplo, <em>joan</em> es un verbo que está clarísimo que es intransitivo: la acción de ir afecta a una persona (el sujeto), y no a ningún objeto.</p>



<p>¿Pero qué dirías de otro verbo como <em>lan egin</em> (trabajar)? ¿Cómo dirías “yo trabajo”?</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Con transitivo NOR-NORK (<em>UKAN</em>): ”Nik lan egiten dut”</li>



<li>Intransitivo NOR (<em>IZAN</em>): “Ni lan egiten naiz”</li>
</ul>



<p>Si el trabajar recae sobre mí, <em>lan egin</em> debería ser un verbo de IZAN, ¿No?</p>



<p>Pues la respuesta correcta es la primera, con el verbo de <em>UKAN</em>, porque ese <em>lan egin</em> es una locución verbal transitiva un poco puñetera <img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f469-200d-1f3eb.png" alt="👩‍🏫" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" />…</p>



<p>Y, es más, <strong>también hay verbos que pueden ser transitivos (</strong><strong><em>UKAN</em></strong><strong>) o intransitivos (</strong><strong><em>IZAN</em></strong><strong>) dependiendo de lo que queramos decir</strong>:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ni etxera sartu <mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">naiz</mark>.</em></strong></p>



<p>Yo he entrado a casa.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ni<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">k</mark> gol bat sartu <mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">dut</mark>.</em></strong></p>



<p>Yo he metido un gol.</p>
</div>



<p>Total, que para que no tengas dudas con esto tenemos <strong>2 consejos</strong>:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li><strong>Echar un vistazo a nuestro artículo “</strong><a href="https://partekatu.com/k-nork-euskera-cuando"><strong>¿Cuándo se ponen las “-k” del ergativo?</strong></a>” Ahí explicamos cuándo hay que poner la marca del ergativo, que es una marca que únicamente se añade a las formas verbales de <em>UKAN</em>. Y, para ello, profundizamos en la identificación de oraciones transitivas e intransitivas.</li>



<li><strong>¡Leer en euskera!</strong> Hay <strong><a href="https://partekatu.com/libros-en-euskera">libros en euskera</a></strong> de todo tipo adaptados a cada nivel de euskera, y si lees irás familiarizándote con los verbos en euskera. Después, directamente, las formas verbales te sonarán y sabrás si son de <em>IZAN</em> o <em>UKAN</em>.</li>
</ol>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/izan-ukan-euskera">¿Qué son IZAN y UKAN?</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Aspecto verbal del euskera (Aditz aspektua)</title>
		<link>https://partekatu.com/aspecto-verbal-euskera</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[partekatu]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 23 Nov 2024 11:50:11 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Gramática]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://partekatu.com/?p=2968</guid>

					<description><![CDATA[<p>El euskera y el castellano difieren notablemente en sus verbos. Y el aspecto verbal es una de las características verbales que más cambian de una lengua a otra.</p>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/aspecto-verbal-euskera">Aspecto verbal del euskera (Aditz aspektua)</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p>Los <strong>verbos en euskera</strong> nos dan información comunicativa sobre una acción.</p>



<p>Y es que gracias a los verbos sabemos datos de una situación comunicativa como: <strong>el tiempo, el aspecto, las personas, el modo o el significado</strong>.</p>



<p>En <em>Partekatu</em> ya hemos hablado sobre todos esos elementos en nuestro artículo sobre <a href="https://partekatu.com/verbos-en-euskera"><strong>los verbos en euskera</strong></a>, y te recomendamos encarecidamente su lectura para entender bien este artículo.</p>



<p>Y es que ahora toca hablar sobre el <strong>aspecto verbal</strong> (<em>aditz aspektua</em>):</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Entendiendo-el-aspecto-verbal">Entendiendo el aspecto verbal</h2>



<p>Al grano:</p>



<div class="highlight">El <b>aspecto verbal</b> es una característica del verbo que nos dice <b>si una acción ya ha sido terminada o no</b>.</div>



<p>En castellano expresamos el estado de una acción mediante los tiempos verbales. Por ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<ul class="wp-block-list">
<li>Yo saludaba</li>



<li>Yo saludé</li>



<li>Yo he saludado</li>



<li>Yo saludo</li>



<li>Yo estoy saludando</li>



<li>Yo saludaré</li>



<li>Etc.</li>
</ul>
</div>



<p>Todas esas formas verbales tienen un tiempo verbal concreto (pretérito imperfecto, perfecto simple, etc.) que nos indica con precisión si hemos saludado o no.</p>



<p>Sin embargo, <strong>en euskera indicamos ese estado del verbo mediante el aspecto verbal y el tiempo del verbo auxiliar</strong>.</p>



<p>Dichos aspectos verbales del euskera son, al fin y al cabo, <strong>sufijos</strong> y otras partículas que, añadidas a un verbo principal, nos dicen si la acción está terminada. Veamos un ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ni etorri naiz.</em></strong></p>



<p>Yo vengo.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ni etor<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">tzen ari</mark> naiz.</em></strong></p>



<p>Yo estoy viniendo.</p>
</div>



<p>¿Ves cómo pasamos de un “Yo vengo” a ese “Yo estoy viniendo” mediante el sufijo “<em>-tzen ari</em>”? Pues esa es una de las partículas que indica el aspecto verbal.</p>



<p>Pues bien, <strong>veamos qué aspectos verbales existen</strong> y cómo se expresa cada uno de ellos:</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Los-4-aspectos-verbales-del-euskera-(tabla)">Los 4 aspectos verbales del euskera (tabla)</h2>



<p><strong>En euskera tenemos 4 tipos de aspecto verbal</strong> que nos dirán el estado en el que se encuentra una acción.</p>



<p>¡Son solo 4! Muchos menos que los tiempos verbales del castellano <img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f609.png" alt="😉" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" />… De hecho, ¡En esto nos parecemos más al inglés!</p>



<p>Dichos aspectos se combinan con el tiempo de las formas verbales (en pasado o presente) para expresar un aspecto concreto:</p>



<table class="table-center">
<thead>
  <tr>
    <th><b><i>Burutua</i></b></th>
    <th><b><i>Puntukaria</i></b></th>
    <th><b><i>Burutugabea</i></b></th>
    <th><b><i>Gertakizuna</i></b></th>
  </tr>
</thead>
<tbody>
  <tr>
    <td><b>Quiere decir que la acción ha terminado</b></td>
    <td><b>Quiere decir que la acción está teniendo lugar</b></td>
    <td><b>Quiere decir que la acción NO ha terminado</b></td>
    <td><b>Quiere decir que la acción ocurrirá en el futuro</b></td>
  </tr>
  <tr>
    <td>Lo marca el final del verbo principal, que es, principalmente: <i>-tu / du / -i</i></td>
    <td>Se forma añadiendo <i>-ten ari / -tzen ari</i> a la raíz del verbo</td>
    <td>Se crea añadiendo <i>-ten / -tzen</i> a la raíz del verbo</td>
    <td>Se hace añadiendo <i>-ko / -go</i> a la raíz del verbo </td>
  </tr>
  <tr>
    <td>Ejemplo: <i>Agur<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color">tu</mark> duzu</i> (Has saludado)</td>
    <td>Ejemplo: <i>Agur<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color">tzen ari</mark> zara</i> (Estás saludando)</td>
    <td>Ejemplo: <i>Agur<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color">tzen</mark> duzu</i> (Saludas)</td>
    <td>Ejemplo: <i>Agurtu<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color">ko</mark> duzu</i> (Saludarás)</td>
  </tr>
</tbody>
</table>



<p><em><strong>NOTA</strong>: Esos aspectos verbales se aplican en el verbo principal de las formas verbales perifrásticas (aquellas formadas por verbo principal + auxiliar). En cambio, las formas sintéticas de los verbos (las que se conjugan en una única palabra y sin verbo auxiliar) están directamente en aspecto puntukaria.</em></p>



<p>Vamos a verlos uno por uno:</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Burutua">Burutua</h2>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="405" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutua-euskera.png" alt="aspektu burutua euskera ejemplo" class="wp-image-3033" title="aspektu burutua euskera ejemplo" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutua-euskera.png 1080w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutua-euskera-300x113.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutua-euskera-768x288.png 768w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /></figure>



<div class="highlight">El aspecto <b><i>burutua</i></b> (que, por cierto, <i>burutu</i> significa “finalizar”) nos indica que una acción <b>ha finalizado</b>.<br><br>

Es, además, el aspecto más sencillo de formar, porque <b>no tiene ningún sufijo</b>.</div>



<p>Para formar una frase con este aspecto, simplemente, hay que usar un verbo en su forma de participio junto a un verbo auxiliar. Por ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Etorri naiz.</em></strong></p>



<p>He venido.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Irabazi duzu.</em></strong></p>



<p>Has ganado.</p>
</div>



<p>En el primer ejemplo, <em>etorri</em>, si está solo, significa “venir”. Pero cuando en euskera ponemos un verbo en participio junto a un verbo auxiliar adquiere el aspecto <em>burutua</em>, y por eso hemos traducido la frase como «He venido».</p>



<p>Por otra parte, <strong>si queremos hablar de una acción finalizada en pasado únicamente tenemos que añadir un verbo auxiliar en pasado</strong>:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Etorri <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">nintzen</mark>.</em></strong></p>



<p>Vine.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Irabazi <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">zenuen</mark>.</em></strong></p>



<p>Ganaste.</p>
</div>



<h2 class="wp-block-heading" id="Puntukaria">Puntukaria</h2>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="405" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-puntukaria-euskera-1.png" alt="aspektu puntukaria euskera ejemplo" class="wp-image-3036" title="aspektu puntukaria euskera ejemplo" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-puntukaria-euskera-1.png 1080w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-puntukaria-euskera-1-300x113.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-puntukaria-euskera-1-768x288.png 768w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /></figure>



<div class="highlight">El aspecto <b><i>puntukaria</i></b> quiere decir que <b>una acción está teniendo lugar en este preciso momento</b>.<br><br>

<b>Se forma añadiendo a la raíz del verbo el sufijo “<i>-ten/-tzen ari</i>”</b> y un verbo auxiliar de <i>IZAN</i> (ser).</div>



<p>Para ello, <strong>primero, hay que quitar el sufijo “<em>-i/-tu/-du”</em> al verbo</strong> (son los sufijos que los verbos tienen en su forma de participio).</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p>Por ejemplo: <em>askatu</em> ➜ “<em>aska</em>”.</p>
</div>



<p>También hay verbos que terminan en “n”, y, en esos casos, se quita la “n”.</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p>Por ejemplo: <em>egin</em> ➜ “<em>egi</em>”.</p>
</div>



<p>Tras ello, <strong>hay que añadir “</strong><strong><em>-ten ari</em></strong><strong>” o “</strong><strong><em>-tzen ari</em></strong><strong>”</strong>.</p>



<p>Añadiremos <strong>“</strong><strong><em>-ten ari</em></strong><strong>”</strong>:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>A esos verbos que terminaban en “n” y se la hemos quitado.</li>
</ul>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p>Por ejemplo: <em>egin</em> (hacer) ➜ <em>egiten ari naiz</em> (estoy haciendo)</p>
</div>



<ul class="wp-block-list">
<li>A las raíces verbales que terminan en “-s, -x, -z, -ts, -tx , -tz”.</li>
</ul>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p>Por ejemplo: <em>erosi</em> (comprar) ➜ <em>erosten ari naiz</em> (estoy comprando)</p>
</div>



<p>Añadiremos <strong>“</strong><strong><em>-tzen ari</em></strong><strong>”</strong>:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>¡A todos los demás casos!</li>
</ul>



<p>Por ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Irakur<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">tzen ari</mark> naiz.</em></strong></p>



<p>Estoy leyendo.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Eskolara joa<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ten ari</mark> gara.</em></strong></p>



<p>Estamos yendo a la escuela.</p>
</div>



<p>En el primer ejemplo el participio del verbo es <em>irakurri</em> (leer). A ese verbo le quitamos el “-i” del final, y nos queda “<em>irakurr</em>”, al que le tenemos que quitar una “r”, porque la doble erre solo se pone cuando viene una vocal después.</p>



<p>Tras eso, le añadimos su sufijo correspondiente, que, en el caso de “<em>irakur</em>”, es “<em>-tzen ari</em>”, ¡Y así formamos ese <em>irakurtzen ari</em>!</p>



<p>Y, de nuevo, <strong>para expresar acciones que estaban ocurriendo en un momento pasado, simplemente añadimos un verbo auxiliar en pasado</strong>:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Irakur<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">tzen ari</mark> <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">nintzen</mark>.</em></strong></p>



<p>Estaba leyendo.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Eskolara joa<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ten ari</mark> <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ginen</mark>.</em></strong></p>



<p>Estábamos yendo a la escuela.</p>
</div>



<p><em><strong>NOTA</strong>: muchas veces se emplean los verbos sintéticos (<a href="https://partekatu.com/aditz-trinkoak">aditz trinkoak</a>) directamente para expresar el aspecto puntukaria. Por ejemplo: en vez de “etortzen ari da”, es común decir directamente “dator”.</em></p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Burutugabea">Burutugabea</h2>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="405" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutugabea-euskera.png" alt="aspektu burutugabea euskera ejemplo" class="wp-image-3040" title="aspektu burutugabea euskera ejemplo" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutugabea-euskera.png 1080w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutugabea-euskera-300x113.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-burutugabea-euskera-768x288.png 768w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /></figure>



<div class="highlight"><b><i>Burutugabea</i></b> es el aspecto que indica que <b>una acción NO ha terminado</b>.<br><br>

<b>Se forma añadiendo los sufijos “<i>-ten/-tzen</i>” (sin el “<i>ari</i>” del anterior aspecto) sobre la raíz del verbo principal</b>, junto a un verbo auxiliar de <i>IZAN</i> o <i>UKAN</i>:</div>



<p>Veamos un par de ejemplos:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ikas<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ten</mark> dugu.</em></strong></p>



<p>Aprendemos.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Maitemin<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">tzen</mark> gara.</em></strong></p>



<p>Nos enamoramos.</p>
</div>



<p>Añadiremos “<em>-ten</em>” o “<em>-tzen</em>” siguiendo las mismas indicaciones que te hemos mostrado en el aspecto <em>puntukaria</em> con “<em>-ten ari</em>” y “<em>-tzen ari</em>”.</p>



<p>De nuevo, <strong>para expresar acciones NO terminadas en pasado, hay que añadir un verbo auxiliar en pasado</strong>:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Ikas<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ten</mark> <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">genuen</mark>.</em></strong></p>



<p>Aprendíamos.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Maitemin<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">tzen</mark> <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ginen</mark>.</em></strong></p>



<p>Nos enamorábamos.</p>
</div>



<p class="has-pure-white-background-color has-background" style="border-radius:20px;box-shadow:var(--bshadow-sm);"><img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f4a1.png" alt="💡" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" /> <strong>¿Sabías que..?<br></strong><br><b>No es correcto utilizar este aspecto para expresar futuro</b>. En castellano, es común decir, por ejemplo, “¿Vamos al cine?”, utilizando el presente para expresar una intención de cara al futuro (Y, según la RAE, es correcto).<br><br>En euskera, en cambio, no es correcto traducir ese ejemplo como “<i>Joaten gara zinemara?</i>”, utilizando el aspecto <i>burutugabea</i>. En su lugar, debes usar el aspecto gertakizuna, de futuro: <i>Joango gara zinemara?</i></p>



<h3 class="wp-block-heading">Gertakizuna</h3>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="405" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-gertakizuna-euskera.png" alt="aspektu gertakizuna euskera ejemplo" class="wp-image-3043" title="aspektu gertakizuna euskera ejemplo" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-gertakizuna-euskera.png 1080w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-gertakizuna-euskera-300x113.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/11/aspektu-gertakizuna-euskera-768x288.png 768w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /></figure>



<div class="highlight">Por último, el aspecto <b><i>gertakizuna</b></i> se usa para <b>acciones futuras que no han comenzado</b>. Es la forma que tenemos en euskera de expresar futuro..<br><br>

<b>Para formar una forma verbal en este aspecto, hay que añadir los sufijos “<i>-go</i>” o “<i>-ko</i>” sobre el propio verbo principal</b>, junto a un verbo auxiliar de <i>IZAN</i> o <i>UKAN</i>.</div>



<p>En los anteriores aspectos añadíamos la marca de aspecto sobre la raíz del verbo, pero en este aspecto la marca se añade, simplemente, al final del verbo, ¡Así que más fácil <img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f604.png" alt="😄" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" />!</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Añadiremos “<em>-go</em>” cuando el verbo principal acabe en “n”.</li>



<li>Añadiremos “<em>-ko</em>” a todos los demás verbos.</li>
</ul>



<p>Por ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Liburua erosi<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ko</mark> dut.</em></strong></p>



<p>Voy a comprar el libro.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Logroñora joan<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">go</mark> naiz.</em></strong></p>



<p>Voy a ir a Logroño.</p>
</div>



<p>¡Este aspecto es el más fácil! Y, como en los anteriores, <strong>podemos usar un verbo auxiliar en pasado con este aspecto</strong>:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Liburua erosi<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">ko</mark> <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">nuen</mark>.</em></strong></p>



<p>Iba a comprar el libro.</p>
</div>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p><strong><em>Logroñora joan<mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color has-contrast-main-color">go</mark> <mark style="background-color:#a2d09a94" class="has-inline-color has-contrast-main-color">nintzen</mark>.</em></strong></p>



<p>Iba a ir a Logroño.</p>
</div>



<p>De esa manera, expresamos intenciones futuras en un momento pasado.</p>



<p></p>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/aspecto-verbal-euskera">Aspecto verbal del euskera (Aditz aspektua)</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>La reciprocidad en euskera: Cómo usar la partícula “Elkar”</title>
		<link>https://partekatu.com/elkar-euskera</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[partekatu]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 30 Jun 2024 15:50:50 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Gramática]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://partekatu.com/?p=2462</guid>

					<description><![CDATA[<p>Para expresar reciprocidad en euskera se utiliza la palabra “elkar”, ¡Que tiene un funcionamiento muy curioso y fácil de entender!</p>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/elkar-euskera">La reciprocidad en euskera: Cómo usar la partícula “Elkar”</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p>¡Pero cuánto nos gustan por aquí las curiosidades gramaticales del euskera! En este artículo te explicaremos <strong>cómo expresar reciprocidad en euskera</strong>:</p>



<p>Y, como de costumbre, vamos al lío con un ejemplo:</p>



<div class="wp-block-group wp-pattern__cita has-pure-white-background-color has-background has-global-padding is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-41706077 wp-block-group-is-layout-constrained" style="margin-top:2rem;margin-bottom:2rem;padding-top:2rem;padding-right:2em;padding-bottom:2rem;padding-left:2em">
<p>María y yo nos conocemos.</p>
</div>



<p>Vale: de esa frase podemos concluir que María te conoce a ti, y que, al mismo tiempo, tú también conoces a María. Es decir: que el conoceros es algo recíproco.</p>



<p>Y queremos que te quedes con esto: <strong>¡Esas frases no se pueden traducir literalmente del castellano al euskera!</strong></p>



<p>Vamos, que decir “<em>Maria eta ni ezagutzen gara</em>” es incorrectísimo.</p>



<p><strong>Para decir esa frase en euskera es necesario usar la partícula <em><mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color">elkar</mark></em></strong>, que funciona de una forma relativamente peculiar…</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Entendiendo-la-partícula-&quot;elkar&quot;">Entendiendo la partícula “elkar”</h2>



<div class="highlight">Al grano: <b>en euskera la reciprocidad se expresa mediante la palabra <i>elkar</i></b>, que actúa como una nueva persona en la oración.
</div>



<p>Volvamos al ejemplo de antes:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Mariak eta nik elkar ezagutzen dugu.</em></strong></strong></em></p>



<p>María y yo nos conocemos.</p>
</blockquote>



<p>Si traduces literalmente lo que hemos escrito en euskera entenderás lo siguiente: “María y yo conocemos a <em>elkar”</em>.</p>



<p>Porque, como decíamos: la reciprocidad en euskera se expresa introduciendo la partícula <em>elkar</em>, que <strong>hace la función de un nombre propio</strong>.</p>



<p>Tanto que… ¡<strong>Nosotros explicamos esto diciendo que </strong><strong><em>elkar</em></strong><strong> es el nombre de un fantasma que hay que introducir a las frases</strong> cuando queremos expresar reciprocidad!</p>



<p>Lo dicho: si hay reciprocidad, tenemos que introducir a una tercera persona fantasma llamada <em>elkar</em> en la frase.</p>



<p>Hasta ahí bien, ¿Verdad? <strong>Ahora vamos a explicarte cómo se construyen esas frases</strong>.</p>



<p>Pongamos que quieres decir en euskera “Mañana nos vemos”.</p>



<p>Pues <strong>lo único que tienes que hacer es introducir al fantasma <em>elkar</em> en la frase</strong>. Y, por lo tanto, decir que “Mañana veremos a <em>elkar</em>”. Lo deberías escribir así:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Bihar elkar ikusiko dugu.</em></strong></strong></em></p>



<p>Mañana nos vemos.</p>
</blockquote>



<p>¿Has visto qué fácil es? Solo tienes que introducir a nuestro amigo fantasma en la frase.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="229" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-palabra-euskera-1024x229.png" alt="Cómo usar elkar en euskera con ejemplos" class="wp-image-2466" title="elkar euskera ejemplo" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-palabra-euskera-1024x229.png 1024w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-palabra-euskera-300x67.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-palabra-euskera-768x172.png 768w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-palabra-euskera-1536x344.png 1536w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-palabra-euskera.png 1688w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<p>Otro ejemplo:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Aida y Ane se conocen.</em></strong></strong></em></p>
</blockquote>



<p>Para decir eso en euskera, <strong>tenemos que decir que Aida y Ane conocen a <em>elkar</em></strong>. Tal que así:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Aida eta Anek elkar ezagutzen dute.</em></strong></strong></em></p>



<p>Aida y Ane se conocen.</p>
</blockquote>



<p>Y otro ejemplo, por si acaso:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Guk elkar ikusi dugu.</em></strong></strong></em></p>



<p>Nosotros nos hemos visto.</p>
</blockquote>



<p>En ese ejemplo es como si dijéramos que “Nosotros hemos visto a <em>elkar</em>”.</p>



<p>Y, por cierto, <strong>fíjate como hemos utilizado el sistema verbal </strong><a href="https://partekatu.com/nor-nork"><strong>NOR-NORK</strong></a><strong> en los ejemplos</strong>, ya que en todos ellos hay un sujeto que hace la acción (<em>nork</em>) y luego <em>elkar</em> (<em>nor</em>), que hace de objeto que la recibe.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="Declinando-elkar">Declinando elkar</h2>



<p>Siguiente lección: <strong>es posible declinar la palabra </strong><strong><em>elkar</em></strong><strong>, aunque, eso sí, siempre se declina en </strong><a href="https://partekatu.com/mugagabea"><strong><em>mugagabe</em></strong></a> (indefinido).</p>



<p>Como de costumbre, va ejemplo:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Itziar Oihanerekin bizi da.</em></strong></strong></em></p>



<p>Itziar vive con Oihane.</p>
</blockquote>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Ohiane Itziarrekin bizi da.</em></strong></strong></em></p>



<p>Oihane vive con Itziar.</p>
</blockquote>



<p><strong>En esos ejemplos hemos utilizado el caso de </strong><a href="https://partekatu.com/deklinabidea"><strong><em>deklinabide</em></strong></a><strong> NOREKIN</strong> para expresar ese “con quién”.</p>



<p>Además, hemos utilizado la marca de NOREKIN <em>mugagabe</em>, <em>-(r)ekin</em>, porque estamos hablando de nombres de persona.</p>



<p>Pues para decir que “Itziar y Oihane viven juntas” lo que tenemos que hacer es decir que “Itziar y Oihane viven con <em>elkar</em>”.</p>



<p>Para eso, <strong>tienes que añadir ese <em>-(r)ekin</em></strong>, que es la marca de <em>mugagabe</em> de NOREKIN, <strong>a <em>elkar</em></strong>:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Itziar eta Oihane <mark style="background-color:#ffe9af85" class="has-inline-color">elkarrekin</mark> bizi dira.</em></strong></strong></em></p>



<p>Itziar y Oihane viven juntas.</p>
</blockquote>



<p>En pocas palabras: es lo mismo que te hemos explicado en el anterior punto, pero añadiendo una marca de declinación <em>mugagabe</em> correspondiente a <em>elkar</em>.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="421" src="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-particula-euskera-declinacion-1024x421.png" alt="elkar declinacion y ejemplos" class="wp-image-2467" title="elkar ejemplos declinacion" srcset="https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-particula-euskera-declinacion-1024x421.png 1024w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-particula-euskera-declinacion-300x123.png 300w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-particula-euskera-declinacion-768x316.png 768w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-particula-euskera-declinacion-1536x632.png 1536w, https://partekatu.com/wp-content/uploads/2024/06/elkar-particula-euskera-declinacion.png 2034w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<h2 class="wp-block-heading" id="Cómo-decir-&quot;Xy-yo&quot;-en-euskera">Cómo decir “X y yo” en euskera</h2>



<p>Si en castellano dices “Yo y mis amigas hemos ido a un concierto”, probablemente te dirán eso de “<em>¡El burro delante, para que no se espante!</em>”.</p>



<p>Y es que <strong>en castellano hacemos una enumeración y terminamos con “y yo”</strong>; es decir, que ese “y yo” tiene que ir al final.</p>



<p>Y, como no podía ser de otra forma, esto en euskera tiene también su cosa. Porque, directamente, <strong>en euskera no existe ese “y yo”</strong>.</p>



<p><strong>En euskera lo que hacemos es, en vez de ese “y yo”, decir “y los dos”, “y los tres”, etc</strong>. En alusión al número de personas involucradas en la enumeración. Por ejemplo:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Alicia eta biok hondartzara joango gara.</em></strong></strong></em></p>



<p>Alicia y yo vamos a ir a la playa.</p>
</blockquote>



<p><strong>Como “Alicia y yo” somos 2 personas, utilizamos <em>eta biok</em></strong>. Si hubiéramos sido 3 personas, se escribiría así:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Alicia, Jokin eta hirurok hondartzara joango gara.</em></strong></strong></em></p>



<p>Alicia, Jokin y yo vamos a ir a la playa.</p>
</blockquote>



<p>Esos <em>biok</em>, <em>hirurok</em>, etc. Se construyen añadiendo a los <a href="https://partekatu.com/numeros-en-euskera">números en euskera</a> “<em>-ok</em>”, que es parecido el <a href="https://partekatu.com/los-articulos-en-euskera#google_vignette">artículo plural</a> “<em>-ak</em>”, pero indica, además, cercanía.</p>



<p>De esa manera, esas palabras quedan así: <strong><em>biok, hirurok, laurok, bostok, seiok, zazpiok, zortziok, bederatziok</em></strong>, etc.</p>



<p>Dicho eso, para terminar el artículo, aquí <strong>un ejemplo que combina todo</strong> lo que te hemos enseñado <img src="https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/72x72/1f609.png" alt="😉" class="wp-smiley" style="height: 1em; max-height: 1em;" />:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p><em><strong><strong><em>Pedrok, Juanek eta hirurok elkarri lagundu diogu.</em></strong></strong></em></p>



<p>Pedro, Juan y yo nos hemos ayudado entre nosotros.</p>
</blockquote>
<p>La entrada <a href="https://partekatu.com/elkar-euskera">La reciprocidad en euskera: Cómo usar la partícula “Elkar”</a> se publicó primero en <a href="https://partekatu.com">partekatu</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
